Punjab Network Exclusive Story: IMD Warning: ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਦੇਖਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ, 2027 ਤੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਵੱਡਾ ਉਲਟਫੇਰ- ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਬਦਲੇਗਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਮੌਸਮ
ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ: ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ? ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ- 2027 ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ
ਪੰਜਾਬ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ:
Punjab Network Exclusive Story: IMD Warning: ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ (El Niño) ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਕਿਤੇ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਿਸ਼, ਕਿਤੇ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਮੌਸਮ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮੀ ਵਰਤਾਰੇ ’ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਿਊਐੱਮਓ) ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਡਬਲਿਊਐੱਮਓ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਅਲ ਨੀਨੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਆਮ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ, ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕੀ ਹੈ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ?
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮੀ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮੌਸਮੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ-ਸਦਰਨ ਓਸੀਲੇਸ਼ਨ’ (ENSO) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਸ਼ਨਿਕ ਐਂਡ ਐਟਮੌਸਫੇਰਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ’ (NOAA) ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ENSO ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵਰਤਾਰੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ’ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ’ ਹੈ, ਜਦਕਿ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ’ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਹਵਾਵਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ ਹਵਾਵਾਂ?
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਮ ਪੂਰਬੀ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ (Trade Winds) ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ, ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸੋਕੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਲਾ ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਉਲਟ ਸਥਿਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ‘ਅਪਵੈਲਿੰਗ’ (Upwelling) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਉਲਟ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹਰ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
2026 ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ?
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵੱਲ ਬਦਲ ਗਏ।
2026 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਡਬਲਿਊਐੱਮਓ ਵੱਲੋਂ 3 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਗਭਗ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਦਸੰਬਰ 2026 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਈ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਕਣਕ, ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ?
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਰਗਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਬਲਿਊਐੱਮਓ ਨੇ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੌਸਮੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੌਸਮੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਮਾਨਾਂ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਤਿਆਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
