ਨਾਟਕ “ਜਿਸ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਓ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ” ਦੇ ਮੰਚਨ ਦੌਰਾਨ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ
-ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਗਿਆ ‘ਮਾਈ’ (ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ) ਵੱਲੋਂ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀਨ
ਪਟਿਆਲਾ, 28 ਸਤੰਬਰ 2026- ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ‘ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ’ ਵਿਖੇ ਨਾਟਕ “ਜਿਸ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਓ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ” ਦਾ ਮੰਚਨ ਦੌਰਾਨ ਮਰਹੂਮ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਉੱਠੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਲੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਵੀ, ਇਕੱਠੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁਝ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ‘ਮਾਈ’ (ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ) ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜੌਹਰੀਆਂ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਦੋ ਪੋਤਰੇ, ਅੰਗਦ ਟਿਵਾਣਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ, ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਨਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਨੀਨਾ ਅਤੇ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ, 1965 ਵਿੱਚ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ’ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ‘ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਯਸ਼ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ; ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ‘ਤੇ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ‘ਬਟਵਾਰਾ 1947’ ਨਾਮਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਜੁਨੇਜਾ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਐਲਈਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ‘ਓਲਡ ਯਾਦਵਿੰਦਰੀਅਨ’ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫਤਿਹ ਇੰਦਰ ਗਰਗ, ਦੇਵਨਾ ਮੰਗਲਾ, ਗੁਣਵੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੋਹਰਾਬ ਸਿੱਧੂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸੋਹੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾ ਮਾਨ ਸਮੇਤ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
