ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 22 ਫੁੱਟ ਵਧਿਆ; ਪੰਜਾਬ ਸਣੇ 4 ਰਾਜਾਂ ‘ਚ ਬਿਜਲੀ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਗਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ!
ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਨੇ ਵਧਾਈ ਚਿੰਤਾ: ਭਾਖੜਾ ਤੇ ਪੌਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ‘ਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਣੀ ਘੱਟ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਮੰਡਰਾਇਆ ਜਲ ਸੰਕਟ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ/ਨੰਗਲ, 16 ਜੁਲਾਈ 2026- ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲਸਤਰ ਪਿਛਲੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 22 ਫੁੱਟ ਜ਼ਰੂਰ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 13 ਫੁੱਟ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਸ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਪਾਣੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਬੀ.ਬੀ.ਐਮ.ਬੀ. ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ (BBMB) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲਸਤਰ 1558 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 1580 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 40,426 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ (Inflow) ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 26,146 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ (Outflow) ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਵਾਰ ਭਾਖੜਾ ਦਾ ਜਲਸਤਰ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅੱਜ ਦੇ ਹੀ ਦਿਨ ਬੰਨ੍ਹ ਦਾ ਜਲਸਤਰ 1593 ਫੁੱਟ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (Danger Mark) ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਗਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਡਰ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬੀ.ਬੀ.ਐਮ.ਬੀ. ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਭਾਖੜਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਔਸਤਨ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਕਰੀਬ 2600 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਹਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਥੋੜਾ-ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠਕ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ
ਸਿਰਫ਼ ਭਾਖੜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲਸਤਰ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 6 ਫੁੱਟ ਘੱਟ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲਸਤਰ 1322 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ ਇਹ 1328 ਫੁੱਟ ਸੀ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪੌਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ 11.70 ਅਰਬ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ (BCM) ਪਾਣੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਖੜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ 9.11 ਬੀ.ਸੀ.ਐਮ. ਪਾਣੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ 1988 ਅਤੇ 2023 ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ।
ਭਾਖੜਾ ਅਤੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਸੀ ਜਲ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭੜਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ (Hydro Power Plants) ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
