El Nino Impact India- ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ! ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ; ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਮੰਡਰਾਇਆ ਸੰਕਟ! ਭਾਰਤ ‘ਚ ਸੋਕੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ!
ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਦਾ ਕਹਿਰ! ਕਿਤੇ ਹੜ੍ਹ, ਕਿਤੇ ਸੋਕਾ- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਦਾ ਹੱਥ, ਜਾਣੋ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗੀ ਰਾਹਤ?
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 19 ਜੁਲਾਈ 2026- ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ “ਬਰੇਕ” ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ (El Nino) ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਉਣੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਡਾਇਪੋਲ’ (IOD) ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਖੋਜ ਏਜੰਸੀ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਓਸ਼ਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼’ (INCOIS) ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ, 85 ਤੋਂ 98 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦਾ ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਮੌਸਮ ਦਾ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿਗੜਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਮੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਗੇੜ (Atmospheric Circulation) ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਦੋਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਸੁੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੋਨਾ, ਮੱਕੀ, ਕਪਾਹ) ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ 30 ਤੋਂ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ 50 ਤੋਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਨਮੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰਿਸ਼ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਮੌਨਸੂਨ ਟ੍ਰਫ’ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ 2015-16 ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ ਖਿੱਚੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟੇਗਾ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਖੁਰਾਕੀ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ (ਮਹਿੰਗਾਈ) ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
