Wife swapping: ‘ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ’ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਹਿ ਰਹੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ: ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ
– ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ
Wife swapping: ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅਕਸਰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਗਿਰਾਵਟ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਥਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ‘ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ’ ਵਰਗੇ ਰੁਝਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ “ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ” ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੇਆਰਾਮ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ – ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਮਾਮਲੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਨੀਂਹ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਦਰਾਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਧੂਰਾਪਣ, ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਖੰਡ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। ਇਹ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਹਾਪੁੜ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਮਾਮਲੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ, ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਖੋਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੋ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ “ਆਮ” ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਈਟੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਖਪਤਕਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ। ਪਤਨੀਆਂ ਡਰ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਲਾਕ, ਵਿੱਤੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਕਲੰਕ ਤੋਂ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀਅਰ-2 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ-ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹਨ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਈਰਖਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲਗਾਵ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਚਰਚਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹੱਲਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੰਚਾਰ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨੇੜਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਆਈਪੀਸੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਲਾਹ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਅਸ਼ਲੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਬੇਅਰਾਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ – ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ
ਪੀਐਚਡੀ (ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ)
ਕਵੀ | ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ | ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਉੱਬਾ ਭਵਨ, ਆਰਿਆਨਗਰ
ਹਿਸਾਰ (ਹਰਿਆਣਾ) – 125005
ਮੋਬਾਈਲ: 7015375570
(ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ)
